1670-1680

Ο πρώτος Ορθόδοξος Ναός στο Λονδίνο¨Η Κοίμηση της Θεοτόκου

Η πρώτη Ελληνική Κοινότητα και ο πρώτος Ελληνικός Ορθόδοξος Ναός στο Λονδίνο ανάγονται στην δεκαετία του 1670. Διάφοροι λόγιοι Έλληνες ήδη κατα την 17η εκατονταετηρίδα ήλθαν στην Αγγλία είτε με σκοπό την επιμόρφωσή τους στα Πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ, είτε για έκδοση συγγραμμάτων. Σε έναν λόγιο κληρικό που ήλθε στο Λονδίνο για παρόμοιο σκοπό οφείλουμε τις όντως πολύτιμες και αυθεντικές ειδήσεις, τις οποίες έχουμε περί της πρώτης Ελληνικής Κοινότητος Λονδίνου και του πρώτου Ελληνικού Ναού. Ο εν λόγω κληρικός είναι ο Μητροπολίτης Σάμου Ιωσήφ Γεωργηρίνος από τη νήσο Μήλο.

Ο Μητροπολίτης Ιωσήφ, όταν ήλθε στο Λονδίνο, διαπίστωσε ότι οι ομογενείς, επωφελούμενοι της παρουσίας κάποιου Έλληνα Ιερέα, είχαν καταφέρει την χορήγηση σχετικής άδειας προς ανέγερση ιδιωτικού Ναού. Επειδή όμως αδυνάτησαν στην εξεύρεση πόρων, παρεκάλεσαν τον Μητροπολίτη Ιωσήφ να ενεργήσει τα δέοντα για την εξεύρεσή τους. Ο Μητροπολίτης ανταποκρίθηκε στο αίτημά τους και το 1677 ανεγέρθει ο ναός στην περιοχή του Σόχο.

1684-1712

1684-1712

Σιγά σιγά, όμως οι Έλληνες που κατοικούσαν γύρω από τον Ναό και κοντά σε αυτόν, εγκατέλειπαν το μέρος εκείνο του Λονδίνου, αφήνοντας πίσω, ως ίχνος ζωηρό της παρουσίας τους, την οδό την μέχρι σήμερα γνωστή, με το όνομα Greek Street, και ήλθαν και μετακόμισαν στο Σίτυ, το κέντρο κάθε εμπορικής και οικονομικής δραστηριότητας.

Ο Μητροπολίτης Ιωσήφ, βλέποντας ότι ο υπ΄αυτού ανεγερθείς Ναός δεν ήταν δυνατόν να εξυπηρετήσει τις ανάγκες των Ορθοδόξων Ελλήνων, σκέφθηκε να πουλήσει το κτίριο του Ναού και να ιδρύσει άλλον πλησίον της περιοχής όπου ήταν συγκεντρωμένοι πλέον οι περισσότεροι από τους Έλληνες.

Φαίνεται, όμως, ότι λόγω των οικονομικών δυσκολιών, τις οποίες συνάντησε, δεν κατάφερε να πραγματοποιήσει το σχέδιο του. 'Ετσι, ο πρώτος εκείνος Ναός μη μπορώντας να συνεχίσει την σταδιοδρομία του που είχε ξεκινήσει με τόσους κόπους και αγώνες περιήλθε, το 1684, στα χέρια Γάλλων Ουγενότων, οι οποίοι είχαν καταφύγει ως πρόσφυγες στην Αγγλία.

Το 1712, Ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Σαμουήλ ο Κασοπούλης, λόγω των εκτάκτων οικονομικών δυσχερειών του θρόνου, απέστειλε στην Αγγλία προς την τότε Βασίλισσα Άννα Στιούαρτ τον Μητροπολίτη Θηβαίδος Αρσένιο, ο οποίος επιθύμησε την ανέγερση Ελληνικού Ναού, αναμφίβολα, προς εξυπηρέτηση των Ελλήνων του Λονδίνου.

Ο Θηβαίδος Αρσένιος κατά την δίαρκεια της διαμονής του στο Λονδίνο, ήλθε σε επαφή με Άγγλους Ανωμότες και διαπραγματεύθηκε την ένωσή τους με την Ορθόδοξη Εκκλησία. Θεωρούσε ότι η ανέγερση του Ελληνικού Ναού θα χρησίμευε σαν μέσο για την ένωση των δύο εκκλησιών.

Μετά βεβαιότητος μπορεί να υποθεί ότι αυτοτελής Ελληνικός Ορθόδοξος Ναός, μακράς ή βραχείας διάρκειας, δεν υπήρξε στο Λονδίνο μετά τον, υπό του Σάμου Ιωσήφ Γεωργηρίνου ανεργεθέντα. Οι Έλληνες εκκλησιάζονταν, σύμφωνα με τα ληξιαρχικά βιβλία του Ρώσικου παρεκκλησίου, στο Ρωσικό Ναό στο μέγαρο της Ρωσικής πρεσβείας.

1837

Ο Ευκτήριος Οίκος του Σωτήρος Χριστού

Χρόνο με τον χρόνο όμως, γινόταν ιδιαίτερα αισθητή μεταξύ των Ελλήνων παροίκων η έλλειψη Ελληνικού Ναού. Το 1837, βρισκόταν στο Λονδίνο Έλληνας Ιερεύς, ονόματι, Γαλακτίων Γαλάτης. Αυτός, μετανάστευσε στο Λονδίνο όχι γιατί προσκλήθηκε επισήμως από τους ομογενείς, αλλά γιατί με δική του πρωτοβουλία επιθυμούσε την συλλογή ποσού για κάποια Μονή ή Ναό τον οποίο εκπροσωπούσε.

Επωφελούμενοι της παρουσίας του οι Έλληνες νοίκιασαν κάποια αίθουσα στην περιοχή Finsbury Circus όπου κατοικούσαν οι περισσότεροι Έλληνες του Λονδίνου. Ο νέος ευκτήριος οίκος αφιερώθηκε στον Σωτήρα Χριστό. Κάλυπτε τις θρησκευτικές ανάγκες των πιστών γενικά και των Αδελφών ειδικά ώστε να μπορεί να ειπωθεί ότι η ιστορία της Αδελφότητος είναι και ιστορία του Ναού της.



1843-1849

Ο Ιερός Ναός του Σωτήρος Χριστού

Με το πέρασμα και πάλι του χρόνου, ο αριθμός των Ελλήνων αυξήθηκε. Στους πρώτους συμμετέχοντες προστέθηκαν και άλλοι, και ο ευκτήριος οίκος που υπήρχε αρκούσε κατά τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής του. Αλλά αποδεικνυόταν πολύ μικρός για να φιλοξενήσει την αυξανόμενη Αδελφότητα, ειδικότερα στις μεγάλες γιορτές του χριστιανικού ημερολογίου.

Στο διάστημα αυτό, ο αριθμός των εμπορικών οίκων αυξήθηκε με ιδαίτερη επιτυχία, και όλοι αυτοί οι ευσεβείς Έλληνες, τηρούντες τις παραδόσεις των πατέρων τους, την εθνική τους γλώσσα και την Ορθόδοξη Πίστη, σύντομα συνειδητοποίησαν, αφ'ενός την ανεπάρκεια του υπάρχοντος ευκτηρίου οίκου και αφ'ετέρου την ανάγκη κατασκευής ενός νέου, μεγαλύτερου και πιο αξιοπρεπούς χώρου λατρείας.

Την 1η Ιουλίου, το 1846, συμφωνήθηκε ότι είχε έρθει η ώρα να κατασκευασθεί νέος Ναός στο Λονδίνο. Σχηματίστηκε έτσι μια Επιτροπή από την οποία ζητήθηκε να υποβάλλει στη μελλοντική Γενική Συνέλευση τις απόψεις της επί του θέματος και όλοι μαζί αποφάσισαν την ανέργεση νέου Ναού επί της Winchester Street, London Wall, ο οποίος, αφιερωμένος στον Σωτήρα Χριστό, ολοκληρώθηκε το 1849.

1877

Ο Ελληνικός Ορθόδοξος καθεδρικός ναός της Αγίας Σοφίας

Οι Έλληνες της Κοινότητας, διακρινόμενοι για το επιχειρηματικό τους δαιμόνιο αύξησαν γρήγορα τις επιχειρήσεις τους με ιδιαίτερη επιτυχία και με πολλά κέρδη. Κατοικούντες δε στις αγαπημένες τους περιοχές του Lancaster Gate και Bayswater και έχοντες τα γραφεία τους στο London Wall, όπου και ο Ναός, και επιθυμούντες να εκκλησιάζονται κάθε Κυριακή για να μην κάνουν την διαδρομή και κατά την Κυριακή, αποφάσισαν την ανέργεση νέου Ναού στην περιοχή που έμεναν.

Αγόρασαν το οικόπεδο και έκτισαν μεγαλύτερο και μεγαλοπρεπέστερο Ναό, τον οποίον αφιέρωσαν στην Σοφία του Θεού, με την σκέψη ότι η Θεού Σοφία έχει εθνικήν σημασίαν ως εκ του ιστορικού αυτού συνδυασμού με τας εθνικάς τύχας και ως σύμβολον των εθνικών ημών πόθων και ελπίδων.

Αρχιτέκτονας υπήρξε ο Ιωάννης Oldrid Scott, προερχόμενος από την διάσημη αρχιτεκτονική οικογένεια Scott. Πρόεδρος της Επιτροπής ανεγέρσεως του Ναού ήταν ο Εμμανουήλ Μαυρογορδάτος, ο ποίος εκφράζων το σύνολον της Αδελφότητος, είχε την ευγενή φιλοδοξία να δώσει όχι έναν οποιοδήποτε Ναόν, αλλά Ναόν περικαλλή, υπέροχον από απόψεως ρυθμού και εκτελέσεως, μνημείον αντάξιον όχι μόνον των μεγάλων ονομάτων των Ελλήνων ομογενών του Λονδίνου, αλλά αντάξιον και της Ελληνικής Ορθοδοξου Εκκλησίας. Εργολάβοι υπήρξαν οι Kirk και Randall.

Ο θεμέλιος λίθος τέθηκε στις 18 Ιουλίου 1877 και σε λιγότερο από δύο χρόνια ο Ναός ήταν έτοιμος. Η πρώτη θεία Λειτουργία τελέστηκε την Κυριακή της Πεντακοστής, ημέρας εορτής του Ναού που συνέπιπτε τότε την 1η Ιουνίου 1879. Η εσωτερική διακόσμηση του Ναού έγινε σταδιακά. Πρώτα η ορθομαρμάρωση των τείχων, ύστερα ο κεντρικός θόλος του Ναού και η με ψηφίδες επίστρωση του δαπέδου του. Μέχρι σήμερα ο Ναός της του Θεού Σοφίας παραμένει μνημείον εκλεκτόν και άξιον θαυμασμού. Τόπος προσευχής και περισυλλογής. Κτίσμα καύχησης εν Κυρίω. Κτίσμα πίστεως, αγάπης και ευλαβείας.






Αναφορές:

  • The Very Revd. Archim. Michael Constantinidis, The Greek Orthodox Church in London, Oxford University Press, Oxford, 1933
  • Byzantine & Christian Museum, Treasured Offerings: The Legacy of the Greek Orthodox Cathedral of St. Sophia, London, Athens 2002